In Galagedara, people gave directions by reference to the Wijesundara family’s elephant.
“Go past the boutique, take the road beside the paddy fields, and turn where you see the elephant.”
This worked better than mentioning the house. There were several old houses hidden among the trees, but only one had an elephant standing beside its well.
His name was Sumana.
To strangers, he was a magnificent animal with a broad forehead, pink freckles along his trunk, and ears that moved slowly even when the rest of him appeared asleep. To the household, he was someone who had lived there longer than most of the servants and possessed several privileges that nobody remembered granting him.
He could stop work in the kitchen merely by appearing at the back door.
He could interrupt a conversation on the veranda by placing his trunk between the speakers.
And he could eat the offerings intended for the household shrine without anyone quite daring to call it theft.
“He knows very well those bananas are for the Buddha,” said Menike, the cook.
“Then why do you leave them where he can reach them?” asked her mistress.
“Where can I leave anything that he cannot reach?”
Mrs Wijesundara had no satisfactory answer.
The Wijesundara walawwa stood above a broad sweep of paddy fields, its tiled roof visible between coconut palms and jak trees. Behind it rose wooded hills; below it, water travelled from terrace to terrace through narrow channels that the field workers watched as carefully as other men watched their money.
The family owned land in several villages: rice fields, coconut gardens, stretches of rubber, and hillside plots whose boundaries the father could identify from a distant ridge.
“That tree to the rock,” he would say. “Then down to the stream.”
His son, Sunil, suspected that every tree, rock, and stream in Galagedara belonged to them.
His father, Punchi Banda Wijesundara, managed these possessions from a large wooden chair on the front veranda. Field supervisors came to him with accounts, tenants with requests, and neighbours with disputes that had somehow become his responsibility.
He was a broad man with a greying moustache and a voice that carried easily into the garden.
His wife, Somawathie, seldom raised her voice. She did not need to. A quiet question from her could bring a servant to a halt or persuade her husband to reconsider a decision he had announced as final.
Their daughter, seventeen-year-old Malini, had inherited this ability.
Sunil, who was twelve, had inherited his father’s voice without yet acquiring anyone’s willingness to obey it.
The household employed enough people for a small wedding to take place among the servants without interrupting lunch. There were cooks, gardeners, field hands, a carter, two women who helped inside the house, and old Appuhamy, whose duties had become difficult to define.
Appuhamy had served the family for so long that he could refuse an instruction by explaining that the present master’s father had preferred things done differently.
There was also Kiri Banda, the mahout.
Of everyone employed at the walawwa, Kiri Banda had the most impressive title and the least obedient subordinate.
Sumana had come to the house as a calf during the lifetime of Punchi Banda’s father.
The old gentleman had bought him from a Buddhist temple some distance away, after hearing that the young elephant needed a home able to provide for him. He returned from the journey walking beside a small, bewildered creature whose trunk kept reaching towards the folds of his white cloth.
The household had expected him to bring back a brass lamp.
According to Appuhamy, who had been present, the old mistress stood on the veranda for some time before speaking.
“Where,” she finally asked, “is the lamp?”
“I did not buy it.”
“I can see that.”
The calf spent his first night beneath a temporary shelter near the cattle shed. He cried so persistently that the old master went outside with a lantern and sat beside him until morning.
For several weeks, someone had to remain nearby while he slept.
Punchi Banda, then a schoolboy, took his turn. He would sit on an overturned mortar and read his lessons aloud while the calf leaned against his knees.
Years later, when Punchi Banda’s own children struggled with their schoolwork, Appuhamy would remark that Sumana had received a better education than either of them.
“He heard your father’s geography three times.”
“Then let him answer my examination,” Sunil said.
“He would have to learn your handwriting first.”
As the calf grew, his shelter grew with him. A proper elephant shed was built beside the well, with a high roof and stout posts. Yet he continued to regard the house as the place where his people lived and, therefore, the place where he ought to be.
He learned the daily routine without being taught.
He knew when the kitchen fires were lit, when the children returned from school, and when the family gathered on the veranda after sunset.
If Punchi Banda remained away unusually late, Sumana stood facing the road.
When the car finally appeared, he would lift his trunk and give a low rumble that could be heard inside the house.
“He is asking why you are late,” Somawathie would say.
“Must I explain myself to him as well?”
“You might find it easier. He cannot answer back.”
Kiri Banda lived in the village beyond the lower fields. He arrived each morning carrying a bundle of green fodder or a curved knife for cutting branches, though several men were employed to bring in Sumana’s food.
He had known the elephant since both were young.
In front of visitors, Kiri Banda gave commands in a firm, professional voice.
Sumana generally obeyed.
When they were alone, the arrangements were more conversational.
“Come along. We are already late.”
Sumana would continue scratching his side against a post.
“I know you heard me.”
An ear would move.
“Your breakfast will still be here when we return.”
This sometimes helped.
There was a chain hanging in the elephant shed, but it was seldom used. Sumana stayed within the grounds, moved gently among the servants, and permitted the children liberties that made visiting adults catch their breath.
Punchi Banda nevertheless insisted that Kiri Banda accompany him whenever he went beyond the estate.
“He may be one of the family,” he said, “but he does not know the rules of the road.”
“Neither does half the village,” Kiri Banda replied.
Bathing was the part of the day Sumana enjoyed most. At the stream below the house, he lowered himself into the water with a sigh so deep that Sunil said it sounded like his father opening the accounts.
Kiri Banda scrubbed him with coconut husks while the boy splashed water over his back.
Malini usually watched from a flat stone, her slippers placed neatly beside her.
Occasionally Sumana filled his trunk and sprayed her.
She was certain he did this deliberately.
Kiri Banda agreed, although only when she was out of hearing.
Sumana’s affection for Malini was a source of grievance to her brother.
She could call him away from a heap of fresh kitul leaves. Sunil could shout himself hoarse and receive no more than a glance.
“That is because she speaks kindly,” Somawathie told him.
“I speak kindly.”
“You order him about.”
“He is supposed to obey.”
“Then you had better explain that to him.”
Malini had fed Sumana fruit since she was tall enough to reach his mouth. As a little girl, she had confided everything to him: quarrels, punishments, disappointments, and the unbearable unfairness of being sent to bed while visitors were still eating sweets.
He listened with the patient stillness that adults rarely managed.
Even now, she sometimes carried her sewing to a bench near his shed. Sumana would stand beside her, pulling leaves from a branch while she talked.
Sunil preferred more active companionship.
He devised games involving hidden plantains, races along the garden path, and attempts to persuade Sumana to lift him onto a low wall.
One afternoon, he decided the elephant should carry his schoolbooks home from the gate.
Sumana accepted the bundle in his trunk.
By the time they reached the veranda, the arithmetic book had become damp and the corner of the English reader was missing.
His father examined the damage.
“You gave your books to an elephant?”
“Only to carry.”
“And did you explain that he was not to eat them?”
Sunil looked towards Sumana, who was reaching hopefully for a papaya.
During harvest, the walawwa became even busier. Men crossed the yard with sacks on their shoulders; women arrived with baskets; voices rose from the threshing floor below.
Sumana enjoyed these days.
He stood near the workers, accepting a coconut here, a piece of jaggery there, until Kiri Banda complained that nobody would give a man so much merely for watching other people work.
At midday, Malini and Sunil carried drinking water to the threshing floor. Sumana followed them along the bund, placing his feet with surprising care.
One morning, a little field worker’s daughter ran towards him with half a plantain.
Her mother cried out and hurried after her.
Sumana stopped.
The child held up her hand.
He lowered his trunk, touched the fruit, and waited until she placed it on the ground.
Only after she had stepped back did he pick it up.
That evening, the story reached the veranda before the children did.
Somawathie listened, then looked towards the elephant shed.
“He has grown old with children around him,” she said.
Punchi Banda nodded.
From the garden came the soft scrape of Sumana rubbing his forehead against a post.
Malini rose with the last two plantains from the fruit bowl.
Her mother watched her go.
“Leave one for your brother.”
“He has already had three.”
“So has Sumana.”
Malini smiled and continued down the steps.
Beyond the garden, the harvested fields lay pale beneath the evening sky. Smoke rose from the servants’ kitchens, and Kiri Banda was washing his feet beside the well.
Sumana heard Malini approaching and turned before she called him.
She placed one plantain in his trunk and held the other behind her back.
“Slowly,” she said. “There is no hurry.”
He waited, his trunk resting lightly against her wrist.
පවුලේ අලියා
පළමු කොටස
ගලගෙදර මිනිසුන් ඒ ගෙදරට පාර කිව්වේ අලියා සලකුණක් කරගෙනය.
“කඩේ පහු කරලා කුඹුරු අයිනේ පාරෙන් යන්න. අලියෙක් ඉන්න තැනින් හැරෙන්න.”
නිවසේ නම කියනවාට වඩා එය පහසු විය. ගස් අතර සැඟවුණු පැරණි නිවාස කිහිපයක්ම ඒ අවට තිබුණත්, ළිඳ අසල අලියකු සිටියේ එක නිවසක පමණි.
උගේ නම සුමනාය.
පිටස්තරයන්ට ඌ පෙනුණේ පළල් නළල් තලයක්ද, හොඬය දිගේ රෝස පැහැ ලපද ඇති තේජාන්විත සතකු ලෙසිනි. ඇඟපත නිසලව තබාගෙන නිදා සිටින්නාක් මෙන් පෙනෙන විට පවා උගේ කන් සෙමෙන් සැලුණේය. එහෙත් ගෙදර ඇත්තන්ට සුමනා යනු බොහෝ සේවකයන්ටත් පෙර සිට ඒ නිවසේ ජීවත් වූ, කවුරුන් කවදා ලබා දුන්නේදැයි මතක නැති වරප්රසාද ගණනාවක් හිමි සාමාජිකයෙකි.
කුස්සියේ පසුපස දොර ළඟ පෙනී සිටීමෙන් පමණක් එහි වැඩ නතර කරවීමට ඌට හැකි විය.
ඉස්තෝප්පුවේ කතාබහක යෙදෙන දෙදෙනකු අතරට හොඬය දැමීමෙන් ඔවුන්ගේ කතාවට බාධා කිරීමටද ඌට හැකි විය.
ගෙදර බුදු පහන අසල පූජා කිරීමට තැබූ පලතුරු කා දැමුවත්, එය හොරකමක් යැයි කියන්නට කිසිවකුට හයියක් නොතිබිණි.
“ඔය කෙසෙල් බුදුන්ට පූජා කරන්න තියපුවා කියලා ඌ හොඳට දන්නවා,” කෝකිවරිය වූ මැණිකේ කීවාය.
“එහෙනම් ඇයි උගේ හොඬේට අහුවෙන තැනක තියන්නේ?” ගෙදර නෝනා ඇසුවාය.
“උගේ හොඬේට අහු නොවෙන තැනක් මේ ගෙදර කොහෙද තියෙන්නේ?”
විජේසුන්දර මහත්මියට ඒ සඳහා සෑහෙන පිළිතුරක් නොතිබිණි.
විජේසුන්දර වලව්ව පිහිටියේ පුළුල් කුඹුරු යායකට ඉහළිනි. පොල් ගස් හා කොස් ගස් අතරින් එහි උළු වහලය පෙනුණේය. නිවස පිටුපසින් කැලෑ වැවුණු කඳු නැඟී සිටියේය. පහළ කුඹුරුවල එක් ලියද්දකින් තවත් ලියද්දකට වතුර ගලා ගියේ පටු ඇළ මාර්ග ඔස්සේය. වෙනත් මිනිසුන් තම මුදල් බලාගන්නා තරමටම කුඹුරු වැඩකරුවෝ ඒ වතුර මාර්ග ගැන සැලකිලිමත් වූහ.
ගම් කිහිපයකම ඒ පවුලට ඉඩකඩම් තිබිණි. කුඹුරු, පොල් වතු, රබර් වගා බිම් මෙන්ම කඳු බෑවුම්වල පිහිටි ඉඩම්ද ඒ අතර විය. දුර කඳු මුදුනක සිට බැලුවත් ඒවායේ මායිම් පෙන්වා දීමට පියාට හැකි විය.
“අර ගහේ ඉඳලා ගල ළඟට. එතැනින් පහළ දොළ පාරට,” ඔහු කියන්නේය.
ඒ පෑත්තේ තිබෙන හැම ගහක්ම, ගලක්ම, දොළ පාරක්ම තමන්ට අයිතිදැයි ඔහුගේ පුත් සුනිල්ට විටෙක සිතුණේය.
පියා වූ පුංචි බණ්ඩා විජේසුන්දර සිය දේපළ පාලනය කළේ ඉදිරිපස ඉස්තෝප්පුවේ තිබූ විශාල ලී පුටුවක හිඳගෙනය. වතුවල වැඩ බැලූ අය ගණන් හිලව් රැගෙනද, අඳ ගොවියෝ ඉල්ලීම් රැගෙනද ඔහු වෙත පැමිණියහ. තමන් අතර ඇතිවුණු ආරවුල්ද කෙසේ හෝ ඔහු ලවා විසඳා ගැනීමට අසල්වැසියෝ පුරුදුව සිටියහ.
ඔහු පළල් සිරුරක් හා පැසෙමින් තිබූ උඩු රැවුලක් ඇති මිනිසෙකි. ඔහුගේ කටහඬ වත්තේ ඈත කෙළවරටත් ඇසිණි.
ඔහුගේ බිරිඳ සෝමාවතී හඬ නැඟුවේ කලාතුරකිනි. ඇයට එසේ කරන්නට අවශ්ය වූයේද නැත. ඇය සන්සුන්ව අසන එක ප්රශ්නයකින් සේවකයකු සිටි තැනම නතර කරවීමට හෝ අවසන් තීරණයක් ලෙස ප්රකාශ කළ දෙයක් ගැන නැවත සිතා බලන්නට සැමියා පොලඹවා ගැනීමට හෝ හැකි විය.
ඔවුන්ගේ දාහත් හැවිරිදි දියණිය මාලිනීටද ඒ හැකියාව උරුම වී තිබිණි.
දොළොස් හැවිරිදි සුනිල්ට උරුම වී තිබුණේ පියාගේ කටහඬය. එහෙත් ඔහු කියන දේ ඇහුම්කන් දෙන්නට කැමති අය නම් තවමත් එතරම් සිටියේ නැත.
ඔවුන් අතර කුඩා මඟුල් ගෙයක් පැවැත්වුණත් ගෙදර දවල් කෑම වේලට බාධාවක් නොවන තරම් පිරිසක් වලව්වේ සේවය කළහ. කෝකියෝ, වත්තේ වැඩකරුවෝ, කුඹුරු වැඩකරුවෝ, කරත්තකරුවෙක් සහ ගෙදර ඇතුළේ වැඩට උදව් කළ ගැහැනු දෙදෙනෙක් ඒ අතර වූහ. වයසක අප්පුහාමිද සිටියේය. එහෙත් ඒ වන විට ඔහුගේ රාජකාරිය කුමක්දැයි හරියටම කියන්නට අපහසු විය.
අප්පුහාමි ඒ පවුලට සේවය කර තිබුණේ බොහෝ කලක සිටය. ඒ නිසා වර්තමාන හාමුගේ නියෝගයක් ප්රතික්ෂේප කිරීමට අවශ්ය වූ විට, ඔහු කළේ ලොකු හාමු ඒ වැඩය වෙනත් ආකාරයකට කරන්නට කැමැත්තෙන් සිටි බව පැහැදිලි කිරීමය.
ඇත්ගොව්වා වූ කිරි බණ්ඩාද ඒ අතර සිටියේය.
වලව්වේ සේවකයන් අතරින් වඩාත් ගරුගාම්භීර රාජකාරියක් හිමිව තිබුණේ ඔහුටය. එහෙත් ඔහු යටතේ සිටි එකම තැනැත්තා ඔහුගේ කීම ඇසුවේ අඩුවෙනි.
සුමනා වලව්වට පැමිණ තිබුණේ පුංචි බණ්ඩාගේ පියා ජීවතුන් අතර සිටි කාලයේ, අලි පැටවකු ලෙසිනි.
තරමක් දුරින් පිහිටි බෞද්ධ විහාරයක සිටි අලි පැටවකු හොඳින් රැකබලා ගත හැකි නිවසකට ලබා දීමට සූදානම් බව දැනගත් ලොකු හාමු ඌ මිලදී ගෙන තිබිණි. ඒ ගමන නිමවා ඔහු ආපසු පැමිණියේ කුඩා, අන්දමන්ද වූ අලි පැටවකු සමඟ පයින්මය. පැටවා වරින් වර තම හොඬය දිගු කර ඔහුගේ සුදු ඇඳුමේ රැලි අතගෑවේය.
ගෙදර අය බලාපොරොත්තු වී සිටියේ ඔහු පිත්තල පහනක් රැගෙන එනු ඇතැයි කියාය.
ඒ අවස්ථාවේ එතැන සිටි අප්පුහාමි කියන හැටියට, ලොකු මැණිකේ කතා කරන්නට පෙර ටික වේලාවක් ඉස්තෝප්පුවේ සිට බලා සිටියාය.
“කෝ එතකොට පහන?” අන්තිමේදී ඇය ඇසුවාය.
“ඒක ගත්තේ නැහැ.”
“ඒක නම් මට පේනවා.”
පැටවාගේ පළමු රාත්රිය ගෙවුණේ ගව මඩුව ළඟ තාවකාලිකව සෑදූ ආවරණයක් යටය. ඌ නොනවත්වාම හඬන්නට වූ නිසා ලොකු හාමු ලන්තෑරුමක්ද රැගෙන පිටතට ගොස් උදෑසන වන තුරු ඌ අසල වාඩි වී සිටියේය.
ඉන්පසු සති කිහිපයක් යන තුරු, පැටවා නිදාගන්නා විට කවුරුන් හෝ ඒ ළඟ සිටිය යුතු විය.
එවකට පාසල් යන වයසේ සිටි පුංචි බණ්ඩාද ඒ සඳහා තම වාරය භාර ගත්තේය. ඔහු පෙරළා තැබූ වංගෙඩියක් මත වාඩි වී ශබ්ද නඟා පාඩම් කියවන අතර පැටවා ඔහුගේ දණහිස්වලට හේත්තු වී සිටියේය.
වසර ගණනාවකට පසු පුංචි බණ්ඩාගේම දරුවන් පාඩම් වැඩ සමඟ පොරබදන විට අප්පුහාමි කීවේ ඔවුන් දෙදෙනාටම වඩා හොඳ අධ්යාපනයක් සුමනා ලබා ඇති බවය.
“ඔයාලගේ තාත්තාගේ භූගෝල පාඩම් ඌ තුන් පාරක් අහගෙන හිටියා.”
“එහෙනම් මගේ විභාගෙට ඌට ලියන්න කියන්න,” සුනිල් කීවේය.
“ඊට කලින් ඌට ඔය ළමයගේ අත්අකුරු පුරුදු වෙන්න වෙයි.”
අලි පැටවා වැඩෙත්ම උගේ නවාතැනද විශාල කෙරිණි. ළිඳ අසල උස් වහලක් හා ශක්තිමත් කණු සහිත අලි මඩුවක් ඉදි විය. එහෙත් තමන්ගේ අය ජීවත් වූයේ ගෙදර නිසා, තමන් සිටිය යුත්තේද ගෙදර ළඟම බව සුමනා දිගටම සිතා සිටියේය.
කවුරුත් උගන්වන්නේ නැතිවම ඌ ගෙදර දිනචරියාව හඳුනා ගත්තේය.
කුස්සියේ ළිප පත්තු කරන වේලාවත්, දරුවන් පාසලෙන් එන වේලාවත්, හිරු බැස ගිය පසු පවුලේ අය ඉස්තෝප්පුවට එක්රැස් වන වේලාවත් ඌ දැන සිටියේය.
පුංචි බණ්ඩා වෙනදාට වඩා ප්රමාද වූ දිනවල සුමනා පාර දෙසට හැරී බලා සිටියේය.
අන්තිමේදී මෝටර් රථය පෙනෙන විට ඌ හොඬය ඔසවා ගැඹුරු හඬක් නැඟුවේය. ඒ හඬ නිවස ඇතුළටද ඇසිණි.
“අන්න පරක්කු වුණේ ඇයි කියලා අහනවා,” සෝමාවතී කියන්නීය.
“දැන් මං ඌටත් හේතු කියන්න ඕනෑද?”
“ඒක ලේසි වෙයි. ඌ පෙරළා උත්තර දෙන්නේ නැහැනේ.”
කිරි බණ්ඩා ජීවත් වූයේ පහළ කුඹුරු යායට එහා ගමේය. හැම උදෑසනකම ඔහු වලව්වට ආවේ කොළ අතු මිටියක් හෝ අතු කැපීමට වක් පිහියක් හෝ රැගෙනය. සුමනාගේ කෑම ගෙන ඒමට තවත් මිනිසුන් කිහිපදෙනකුම යොදවා සිටියත් ඔහු ඒ පුරුද්ද අත්හැරියේ නැත.
දෙදෙනාම තරුණ වියේ පටන් කිරි බණ්ඩා අලියා හඳුනන්නේය.
අමුත්තන් ඉදිරියේදී ඔහු ස්ථිර, බැරෑරුම් හඬකින් අණ දුන්නේය.
බොහෝ විට සුමනා ඒවාට කීකරු විය.
දෙදෙනා පමණක් සිටින විට වැඩ සිදුවුණේ කතාබහෙනි.
“යමු ඉතින්. දැනටමත් පරක්කුයි.”
සුමනා කණුවකට ඇඟ අතුල්ලමින් සිටියේය.
“මං කියන එක ඇහුණා කියලා මං දන්නවා.”
එක් කනක් සැලිණි.
“අපි ආපහු එනකොට උදේ කෑම ටික මෙතැන තියෙයි.”
සමහර විට එයින් වැඩක් විය.
අලි මඩුවේ දම්වැලක් එල්ලා තිබුණත් එය පාවිච්චි වූයේ කලාතුරකිනි. සුමනා වත්ත තුළම රැඳී සිටියේය. සේවකයන් අතරින් පරිස්සමින් ගමන් කළේය. දරුවන්ට ඌ සමඟ හැසිරෙන්නට දුන් නිදහස දුටු අමුත්තෝ බියෙන් හුස්ම අල්ලාගෙන බලා සිටියහ.
එහෙත් වත්තෙන් පිටතට යන සෑම විටකම කිරි බණ්ඩා ඌ සමඟ යා යුතු බව පුංචි බණ්ඩා තදින් කියා සිටියේය.
“ඌ අපේ පවුලේ කෙනෙක් වෙන්න පුළුවන්. ඒත් ඌ පාරේ නීති දන්නේ නැහැ.”
“ගමේ බාගයක් මිනිස්සුත් ඒවා දන්නේ නැහැනේ,” කිරි බණ්ඩා කීවේය.
සුමනා වඩාත් කැමති වූයේ නාන වේලාවටය. ගෙදරට පහළ දොළට බසින ඌ, ගැඹුරු සුසුමක් හෙළා වතුරේ ඇලවුණේය. එය තම පියා ගණන් පොත් දිගහරින විට හෙළන සුසුම වගේ යැයි සුනිල් කීවේය.
කිරි බණ්ඩා පොල් ලෙල්ලකින් උගේ ඇඟ අතුල්ලන අතර සුනිල් පිටට වතුර ඉස්සේය.
මාලිනී බොහෝ විට පැතලි ගලක් මත හිඳ බලා සිටියාය. ඇගේ සෙරෙප්පු දෙක පිළිවෙළට ඇය අසල තබා තිබිණි.
ඉඳහිට සුමනා හොඬයට වතුර පුරවා ඇයට විද්දේය.
ඌ එය හිතාමතාම කරන බව මාලිනීට හොඳටම විශ්වාසය.
කිරි බණ්ඩාද ඊට එකඟ විය. හැබැයි ඒ ඇයට නොඇසෙන විට පමණි.
සුමනා මාලිනීට දැක්වූ ඇල්ම ඇගේ මල්ලිගේ නොසතුටට හේතු විය.
නැවුම් කිතුල් අතු ගොඩක් ළඟින් පවා ඌ කැඳවා ගැනීමට ඇයට හැකි විය. සුනිල් උගුර රිදෙන තුරු කෑගැසුවත් ඌ කළේ යන්තම් හැරී බැලීම පමණි.
“අක්කා ආදරෙන් කතා කරන නිසා තමයි,” සෝමාවතී ඔහුට කීවාය.
“මාත් ආදරෙන් තමයි කතා කරන්නේ.”
“ඔයා අණ දෙනවා.”
“ඉතින් ඌ කීකරු වෙන්න ඕනෑනේ.”
“එහෙනම් ඌටම ඒක තේරුම් කරලා දෙන්නකෝ.”
සුමනාගේ කටට අත දිගු කළ හැකි තරමට උස ගිය කාලයේ සිටම මාලිනී ඌට පලතුරු කැව්වාය. කුඩා දැරියකව සිටියදී ඇය තමන්ගේ හැම දෙයක්ම ඌට කියා තිබිණි. රණ්ඩු සරුවල්, ලැබුණු දඬුවම්, බලාපොරොත්තු කඩවීම් මෙන්ම අමුත්තන් තවමත් රසකැවිලි කමින් සිටියදී තමන්ට නිදාගන්නට යන්නට සිදුවීමේ අසාධාරණයද ඒ අතර විය.
වැඩිහිටියන්ට කලාතුරකින් පමණක් කළ හැකි තරමේ ඉවසීමකින් ඌ ඒ සියල්ල අසා සිටියේය.
දැනුත් ඉඳහිට මාලිනී තම මැහුම් වැඩද රැගෙන උගේ මඩුව ළඟ බංකුවට ගියාය. ඇය කතා කරන අතර සුමනා අත්තකින් කොළ කඩමින් ඇය අසල සිටියේය.
සුනිල් කැමති වූයේ ඊට වඩා ක්රියාශීලී ඇසුරකටය.
කෙසෙල් සඟවා ඒවා සොයන්නට සැලැස්වීම, වත්තේ පාර දිගේ දිවීම සහ තමන් පහත් තාප්පයක් මතට ඔසවා තබන්නට සුමනා කැමති කරවා ගැනීම වැනි සෙල්ලම් ඔහු සොයා ගත්තේය.
එක් දවසක ගේට්ටුවේ සිට ගෙදරට පාසල් පොත් ගෙන යන්නට අලියාට භාර දිය යුතු යැයි ඔහු තීරණය කළේය.
සුමනා පොත් මිටිය හොඬයෙන් පිළිගත්තේය.
ඉස්තෝප්පුවට පැමිණෙන විට ගණිත පොත තෙත් වී තිබුණු අතර ඉංග්රීසි කියවීම් පොතේ කොනක් අතුරුදහන් වී තිබිණි.
පියා අලාභය පරීක්ෂා කළේය.
“ඔයා පොත් ටික අලියෙකුට දුන්නාද?”
“ගෙනියන්න විතරයි.”
“කන්න එපා කියලා ඌට තේරුම් කළාද?”
සුනිල් සුමනා දෙස බැලුවේය. ඒ වන විට ඌ බලාපොරොත්තු සහගතව පැපොල් ගෙඩියක් දෙසට හොඬය දිගු කරමින් සිටියේය.
අස්වනු නෙළන කාලයට වලව්ව තවත් කාර්යබහුල විය. උරහිස් මත ගෝනි තබාගත් මිනිස්සු මිදුල හරහා ගියහ. ගැහැනු කූඩ රැගෙන ආහ. පහළ කමතෙන් කතාබහ නැඟී ආවේය.
සුමනා ඒ දවස්වලට කැමතිය.
වැඩකරුවන් අසල සිටගෙන සිටින ඌට කෙනකුගෙන් පොල් ගෙඩියක්ද, තවත් කෙනකුගෙන් හකුරු කැබැල්ලක්ද ලැබිණි. අනුන් වැඩ කරන හැටි බලා සිටියාට මිනිසකුට නම් ඔය තරම් කෑම නොලැබෙන බව කිරි බණ්ඩා මැසිවිලි නැඟුවේය.
දවල් වන විට මාලිනී සහ සුනිල් කමතට බොන වතුර ගෙන ගියහ. සුමනාද පුදුම හිතෙන තරම් පරිස්සමින් අඩි තබමින් නියර දිගේ ඔවුන් පසුපස ගියාය.
එක් උදෑසනක කුඹුරේ වැඩ කළ කාන්තාවකගේ කුඩා දියණිය අඩක් කෑ කෙසෙල් ගෙඩියක් රැගෙන ඌ දෙසට දිව ගියාය.
ඇගේ මව කෑගසාගෙන දරුවා පසුපස දිව ආවාය.
සුමනා නතර විය.
දැරිය අත එසවූවාය.
ඌ හොඬය පහත් කර කෙසෙල් ගෙඩිය යන්තම් අතගා, ඇය එය බිම තබන තුරු බලා සිටියේය.
ඌ එය අහුලා ගත්තේ දැරිය පස්සට ගිය පසුවය.
ඒ හැන්දෑවේ දරුවන්ටත් කලින් සිද්ධිය ඉස්තෝප්පුවට පැමිණ තිබිණි.
සෝමාවතී එය අසා අලි මඩුව දෙස බැලුවාය.
“ඌ ලොකු වුණේම ළමයි අතරෙනේ,” ඇය කීවාය.
පුංචි බණ්ඩා හිස සැලුවේය.
සුමනා කණුවක නළල අතුල්ලන මඳ හඬ වත්ත දෙසින් ඇසිණි.
පලතුරු බඳුනේ තිබුණු අන්තිම කෙසෙල් ගෙඩි දෙක ගත් මාලිනී නැඟී සිටියාය.
මව ඇය යන දෙස බලා සිටියාය.
“මල්ලිටත් එකක් තියන්න.”
“එයා දැනටමත් තුනක් කාලා.”
“සුමනාත් තුනක් කාලා.”
මාලිනී සිනාසෙමින් පඩිපෙළ බැස ගියාය.
වත්තෙන් එපිට අස්වනු නෙළූ කුඹුරු යාය සැන්දෑ අහස යට සුදුමැලි පැහැයෙන් දිස් විය. සේවක නිවාසවල කුස්සිවලින් දුම් නැඟිණි. කිරි බණ්ඩා ළිඳ අසල පාද සෝදමින් සිටියේය.
මාලිනී ළඟට එන හඬ ඇසුණු සුමනා, ඇය කතා කරන්නටත් කලින් හැරී බැලුවේය.
ඇය එක් කෙසෙල් ගෙඩියක් උගේ හොඬයට දී අනෙක පිටුපසට කර සඟවා ගත්තාය.
“හිමින්,” ඇය කීවාය. “හදිස්සියක් නැහැනේ.”
තම හොඬය ඇගේ මැණික් කටුව මත සැහැල්ලුවෙන් තබාගෙන ඌ බලා සිටියේය.
++++++++++++++++++
ReplyDelete👍👍👍👍👍
ReplyDelete