The family elephant
Three months after Sumana left, the household still made room for her.
Menike saved overripe plantains until they turned black. Then, annoyed with herself, she threw them into the compost pit.
Sunil sometimes came home from school with a piece of jaggery wrapped in paper. He would put it in his pocket without thinking, and find it again when he changed his clothes.
Malini stopped taking her sewing into the garden.
The elephant shed remained swept and empty. Kiri Banda came every morning, although nobody had told him what his duties were now. He cleared leaves from the roof, checked the posts, and occasionally cut grass that no longer needed cutting.
Of them all, Punchi Banda changed the most.
At first, the family thought he was merely troubled. Then the days became weeks, and he seemed to withdraw further into himself.
The field supervisors waited while he stared at their accounts.
He forgot what he had asked the carter to do and became angry when the man returned for instructions.
Some mornings, he remained in his room long after breakfast was ready.
Once, Somawathie found him standing inside the elephant shed.
He said he was checking the roof.
It had not rained for several days.
The thirty-five thousand rupees remained in his writing desk.
He had put the money into an envelope after the sale, and there it stayed beneath a bundle of old deeds.
One evening, Somawathie opened the desk to fetch a receipt.
She saw the envelope and closed the drawer.
At dinner, Punchi Banda pushed his plate away.
“What is wrong with the rice?” she asked.
“Nothing.”
“Then eat.”
“I’m not hungry.”
Neither was anyone else particularly hungry, but nobody said so.
That night, she sat beside him on the veranda.
“If you want to find out about her,” she said, “find out.”
He continued looking into the garden.
“After all this time?”
“It has been three months.”
“I know how long it has been.”
“Then ask.”
The next morning, he sent for Alibera.
The old physician arrived cautiously.
He seemed relieved when Punchi Banda asked only for the buyer’s address.
“Near Colombo,” he said.
“Where near Colombo?”
“Kiribathgoda. A timber mill.”
“Is she still there?”
“As far as I know.”
“Then find out.”
Alibera promised to make enquiries. Two days later, he returned with directions written on the back of an old envelope.
The businessman’s name was Wijeratne.
Sumana was alive.
Punchi Banda read the directions twice.
“Tell the driver to have the car ready at five,” he said.
Kiri Banda, standing near the steps, looked up.
“Am I coming, Haamu?”
“Of course you are coming.”
For the first time in weeks, there was something definite in his voice.
They left before dawn.
The driver, Perera, had brought a flask of tea and a parcel of bread. Kiri Banda carried a bag of plantains on his lap.
Nobody had asked him to bring them.
As the car descended towards Kadugannawa, the mist lifted slowly from the valleys. Shops were opening beside the road. Men stood over smoking kettles, and the first buses passed with their lights still burning.
For a long time, Punchi Banda said nothing.
Then, beyond Kegalle, he asked, “Do you think she will know us?”
Kiri Banda turned in his seat.
“Yes, Haamu.”
“It has been three months.”
“She will know us.”
Perera glanced at them in the mirror.
“What shall we do if she follows the car home?”
“Let her,” Punchi Banda said.
Nobody laughed.
A little later, however, he reached for the flask and poured himself some tea.
They heard the timber mill before they saw its entrance.
A high mechanical whine rose above the rattle of an engine. The air smelt of fresh sawdust, hot oil, and newly exposed wood.
Beyond a wide gate lay a yard filled with timber. Great logs rested on wooden supports. Sawn planks were stacked beneath long sheds, their pale ends forming neat walls.
Perera stopped the car near a small office.
Before anyone could get out, Kiri Banda caught Punchi Banda’s arm.
“There.”
At the far side of the yard stood Sumana.
For a moment, Punchi Banda could see nothing except the familiar shape of her head.
She was beside a long log near the saw shed. A man standing at a safe distance gave a short instruction. Sumana leaned into her task, moving the timber slowly forward.
Then she stopped.
Her trunk lifted.
Kiri Banda opened the door.
“Sumana!”
Her ears spread.
The man beside the log stepped back as she turned towards the car.
Kiri Banda hurried across the yard, his bag swinging against his leg. Punchi Banda followed as quickly as he could.
Sumana reached them before they reached her.
Her trunk moved over Kiri Banda’s shoulders, his head, the familiar cloth at his neck. He caught it, laughing and speaking all at once.
“Look at you! Look at you, girl!”
Then she turned to Punchi Banda.
He placed both hands against her trunk.
For several seconds, he could not speak.
She touched his chest, then passed the tip of her trunk across his cheek.
He shut his eyes.
Behind them, Perera stood holding the car keys, smiling helplessly.
The mill workers gathered.
“Are you her old people?” one asked.
Kiri Banda nodded.
“We thought so.”
“She hasn’t greeted anyone like that since she came.”
The plantains disappeared quickly. Sumana searched the empty bag, then examined Kiri Banda’s hands in case he was hiding something.
“You haven’t forgotten that trick,” he said.
Punchi Banda walked around her slowly.
She had filled out. Her eyes were bright. She shifted her feet with easy confidence.
“What about her eating?” he asked.
A worker laughed.
“Eating? We have trouble keeping up with her.”
“And she is passing dung?”
The man gave him a puzzled look.
“Enough for the whole garden.”
Kiri Banda lowered his head. Punchi Banda stood with one hand resting against Sumana’s side.
At last, he asked, “Was she ill when she came?”
“A few days she was quiet,” the worker said. “The boss had someone attend to her. After that, she picked up.”
The foreman showed them her work.
“We have had several elephants here,” he said, “but this one is the best.”
He explained that most were useful for hauling timber across the yard. Sumana could do that, but her patience made her valuable for more delicate work.
Near the cutting shed stood a large machine used to produce timber to exact measurements. The men had to bring heavy logs into position before securing them on its carriage.
“She understands ‘a little’,” the foreman said. “That is the difficult thing.”
At his command, Sumana moved a log forward.
“Enough.”
She stopped.
“Back. Just a little.”
The timber shifted a few inches.
He held up a hand, and she became still.
The workers secured the log before starting the machine.
“She positions it for us,” he said. “Once the saw starts, she stays clear. No fuss, no struggling.”
Kiri Banda watched closely.
“She always listened.”
“And she likes working,” the foreman continued. “In the morning, she is waiting before some of these fellows have arrived.”
One of the men grinned.
“She makes the rest of us look lazy.”
Punchi Banda smiled faintly, then looked towards the office.
“Is Mr Wijeratne here?”
Wijeratne was a thickset man in a short-sleeved white shirt.
He recognised Punchi Banda at once and came outside.
“Come, come. You have found your elephant.”
He ordered chairs and tea.
Sumana remained nearby with Kiri Banda, pulling leaves from a branch a worker had brought.
For a few minutes, they spoke about the journey and the mill. Then Punchi Banda placed his cup on the table.
“I have come to ask whether you would sell her back.”
Wijeratne’s expression changed.
He looked towards Sumana.
“Sell her?”
“The family has missed her badly.”
“I can see that.”
“I will return your money.”
The businessman leaned back.
“Haamu, I have spent money on her since then.”
“I will pay those expenses too.”
Wijeratne shook his head.
“You don’t understand. I am not looking to sell.”
Punchi Banda gripped the arms of his chair.
“Name your price.”
For a moment, only the machinery could be heard.
Then Wijeratne spoke carefully.
“I would not sell that elephant back even for twice what I paid.”
Seventy thousand rupees.
Punchi Banda had been prepared for bargaining. He had imagined reaching an agreement, fetching the money, and taking Sumana home.
He looked out at the yard.
“She grew up in our house.”
“I know.”
“My father brought her as a calf.”
Wijeratne rubbed his hands together.
“Then you know better than I do what sort of animal you had.”
Punchi Banda said nothing.
The businessman’s voice softened.
“I am sorry. But she is staying here.”
They delayed leaving until the afternoon.
Kiri Banda spoke to the mahout about Sumana’s food, her bath, and the places behind her ears where she liked to be scratched. The man listened patiently.
Punchi Banda stood beside her while the yard went on working around them.
At last, Perera brought the car.
Sumana followed them a short distance.
Kiri Banda stopped and pressed his forehead against her trunk.
“Be good,” he whispered, though she had never needed that instruction.
Punchi Banda touched her once more, then turned away.
At the gate, he looked back.
Her new mahout had called her. She was walking towards him, ears moving, ready for whatever came next.
They reached the walawwa after dark.
Somawathie and the children came onto the veranda before the engine stopped.
“How is she?” Malini asked.
“Well,” her father said.
“Really well?”
He nodded.
Sunil looked past him towards the road.
“Is she coming later?”
Punchi Banda put a hand on his son’s shoulder.
“No.”
Nobody asked anything else until they had gone inside.
That night, he ate the meal Menike served him.
Afterwards, he opened his writing desk and took out the envelope.
He counted the money once, slowly, then put it away.
From his chair he could see the roof of the empty elephant shed.
For three months, he had feared that Sumana was dying somewhere among strangers.
Now he knew she was well.
He sat with that comfort, and with what it had cost him, long after the rest of the house had gone to sleep.
පවුලේ අලියා
තුන්වැනි කොටස
සුමනා ගෙන ගොස් මාස තුනක් ගත වී තිබුණත්, ගෙදර ඇත්තෝ තවමත් ඇය වෙනුවෙන් ඉඩ තබාගෙන සිටියහ.
මැණිකේ හොඳටම ඉදුණු කෙසෙල් ගෙඩි වෙන් කර තැබුවාය. ඒවායේ පොත්ත කළු වී යන තුරුම එසේ තිබෙන්නට හැර, අන්තිමේදී තමන් ගැනම නොරිස්සුමෙන් කොම්පෝස්ට් වළට දැමුවාය.
සුනිල් ඉඳහිට කඩදාසියක ඔතාගත් හකුරු කැබැල්ලක් රැගෙන පාසලෙන් ගෙදර ආවේය. නොදැනුවත්වම එය සාක්කුවට දමාගන්නා ඔහුට, ඇඳුම් මාරු කරන විට එය නැවත හමු විය.
මාලිනී මැහුම් වැඩ රැගෙන වත්තට යෑම නතර කළාය.
අලි මඩුව අතුගා පිරිසිදුව තබා තිබුණත් එය හිස්ව පැවතිණි. දැන් තමන් කළ යුත්තේ කුමක්දැයි කිසිවකු කියා නොතිබුණද කිරි බණ්ඩා හැම උදෑසනකම පැමිණියේය. ඔහු වහලයේ වැටුණු කොළ ඉවත් කළේය. කණු පරීක්ෂා කළේය. ඉඳහිට, තවදුරටත් කැපීමට අවශ්ය නොවූ තණකොළද කැපුවේය.
සියල්ලන් අතරින් වැඩියෙන්ම වෙනස් වූයේ පුංචි බණ්ඩාය.
මුලදී ගෙදර අය සිතුවේ ඔහු සිත්තැවුලෙන් සිටින බව පමණි. එහෙත් දින සති බවට හැරෙද්දී ඔහු තව තවත් තමන් තුළටම හැකිළෙන්නාක් මෙන් පෙනිණි.
වතුවල වැඩ බැලූ අය ගණන් හිලව් රැගෙන පැමිණි විට, ඔහු ඒවා දෙස බලාගෙන කල්පනා කරන තුරු ඔවුන්ට බලා සිටීමට සිදු විය.
කරත්තකරුට කරන්නට කී දේ ඔහුට අමතක විය. මිනිසා නැවත උපදෙස් අසන්නට පැමිණි විට ඔහුට කේන්ති ගියේය.
ඇතැම් උදෑසනක කෑම සූදානම් කර බොහෝ වේලාවක් ගත වූ පසුත් ඔහු කාමරයෙන් පිටතට ආවේ නැත.
එක් දිනක් ඔහු අලි මඩුව ඇතුළේ සිටිනු සෝමාවතී දුටුවාය.
ඔහු කීවේ වහලය පරීක්ෂා කරන බවය.
දින කිහිපයකින් වැස්සක් වැටී තිබුණේද නැත.
රුපියල් තිස්පන්දාහ තවමත් ඔහුගේ ලියන මේසයේ ලාච්චුවේ තිබිණි.
ගනුදෙනුව අවසන් වූ පසු ලියුම් කවරයක දමා තැබූ ඒ මුදල, පැරණි ඔප්පු මිටියකට යටින් එලෙසම රැඳී තිබුණේය.
එක් හැන්දෑවක ලදුපතක් ගැනීමට සෝමාවතී ලාච්චුව ඇරියාය.
ලියුම් කවරය දුටු ඇය නැවත ලාච්චුව වැසුවාය.
රාත්රී කෑම මේසයේදී පුංචි බණ්ඩා තම පිඟාන පසෙකට තල්ලු කළේය.
“බත්වල මොකක් හරි අඩුවක්ද?” ඇය ඇසුවාය.
“නැහැ.”
“එහෙනම් කන්න.”
“බඩගිනි නැහැ.”
අනෙක් අයටත් ඒ හැටි බඩගින්නක් නොතිබුණත් කිසිවෙක් ඒ බව කීවේ නැත.
එදා රාත්රියේ ඇය ඉස්තෝප්පුවේ ඔහු අසල හිඳගත්තාය.
“සුමනා ගැන හොයලා බලන්න ඕනෑ නම් හොයලා බලන්න,” ඇය කීවාය.
ඔහු දිගටම වත්ත දෙස බලා සිටියේය.
“දැන් මෙච්චර කාලෙකට පස්සේ?”
“මාස තුනයිනේ.”
“කොච්චර කල්ද කියලා මං දන්නවා.”
“එහෙනම් අහලා බලන්න.”
පසුදා උදෑසන ඔහු අලිබේරාට පණිවිඩයක් යැව්වේය.
මහලු වෙදා පැමිණියේ තරමක් චකිතයෙනි.
පුංචි බණ්ඩා ඉල්ලා සිටියේ අලියා මිලදී ගත් තැනැත්තාගේ ලිපිනය පමණක් බව දැනගත් විට ඔහුට සැනසීමක් දැනුණු බවක් පෙනිණි.
“කොළඹ කිට්ටුව,” ඔහු කීවේය.
“කොළඹ කිට්ටුව කොහෙද?”
“කිරිබත්ගොඩ. ලී මෝලක.”
“තවමත් එහෙද ඉන්නේ?”
“මං දන්න තරමින් නම් එහෙමයි.”
“එහෙනම් හරියට හොයලා බලන්න.”
අලිබේරා ඒ ගැන විමසා බලන බවට පොරොන්දු විය. දින දෙකකට පසු ඔහු නැවත පැමිණියේ පරණ ලියුම් කවරයක පිටුපස පාර විස්තර ලියාගෙනය.
ව්යාපාරිකයාගේ නම විජේරත්නය.
සුමනා ජීවතුන් අතර සිටියාය.
පුංචි බණ්ඩා පාර විස්තර දෙවරක් කියවීය.
“හෙට උදේ පහට කාර් එක ලෑස්ති කරන්න කියලා ඩ්රයිවර්ට කියන්න,” ඔහු කීවේය.
පඩිපෙළ අසල සිටි කිරි බණ්ඩා හිස එසවීය.
“මාත් එනවද, හාමු?”
“නැතුව? තමුසෙත් එන්න ඕනෑ.”
සති ගණනාවකට පසු පළමු වතාවට ඔහුගේ කටහඬේ ස්ථිර බවක් ඇසිණි.
ඔවුහු අලුයම පිටත් වූහ.
රියැදුරු පෙරේරා උණු වතුර බෝතලයක තේද, පාන් පාර්සලයක්ද ගෙනැවිත් තිබුණේය. කිරි බණ්ඩා කෙසෙල් ගෙඩි පිරවූ මල්ලක් උකුළේ තබාගෙන සිටියේය.
ඒවා ගෙන එන්නැයි කිසිවකු ඔහුට කියා තිබුණේ නැත.
මෝටර් රථය කඩුගන්නාව දෙසට බසින විට නිම්නවල රැඳී තිබූ මීදුම සෙමෙන් ඉවත් වෙමින් තිබිණි. පාර අයිනේ කඩ විවෘත වෙමින් පැවතිණි. දුම් නඟන කේතල අසල මිනිස්සු සිටගෙන සිටියහ. උදෑසන මුල්ම බස් රථ තවමත් පහන් දල්වාගෙන ඔවුන් පසුකර ගියේය.
බොහෝ වේලාවක් පුංචි බණ්ඩා නිහඬව සිටියේය.
ඉන්පසු කෑගල්ල පසු කළ විට ඔහු කතා කළේය.
“අපිව අඳුනගනීවිද?”
කිරි බණ්ඩා අසුනේ හැරී බැලුවේය.
“ඔව්, හාමු.”
“දැන් මාස තුනක්නේ.”
“අඳුනගන්නවා.”
පෙරේරා කණ්ණාඩියෙන් ඔවුන් දෙස බැලුවේය.
“මෙයා කාර් එක පස්සෙන් ගෙදර එන්න ආවොත් මොකද කරන්නේ?”
“ආපුවාවේ,” පුංචි බණ්ඩා කීවේය.
කිසිවෙක් සිනාසුණේ නැත.
එහෙත් ටික වේලාවකට පසු ඔහු බෝතලය ගෙන තේ කෝප්පයක් වත් කරගත්තේය.
ලී මෝලේ දොරටුව පෙනෙන්නට පෙර එහි හඬ ඔවුන්ට ඇසිණි.
එන්ජිමක ගැස්සෙන හඬට ඉහළින් තියුණු යන්ත්ර හඬක් නැඟුණේය. නැවුම් ලී කුඩුවලත්, රත් වූ තෙල්වලත්, අලුතින් කැපූ දැවවලත් සුවඳ වාතයේ පැතිර තිබිණි.
පුළුල් ගේට්ටුවෙන් එපිට මිදුල දැවවලින් පිරී තිබුණේය. විශාල කොට ලී ආධාරක මත තබා තිබිණි. දිගු මඩු යට අසුරා තිබූ ලෑලිවල ලා පැහැති අග කොටස් පිළිවෙළට ගොඩගැසූ බිත්ති මෙන් දිස් විය.
පෙරේරා කුඩා කාර්යාලයක් අසල රථය නතර කළේය.
කිසිවකු බසින්නටත් පෙර කිරි බණ්ඩා පුංචි බණ්ඩාගේ අත අල්ලා ගත්තේය.
“අන්න.”
මිදුලේ ඈත කෙළවරේ සුමනා සිටියාය.
මොහොතකට පුංචි බණ්ඩාට පෙනුණේ ඇගේ හුරුපුරුදු හිසේ හැඩය පමණි.
ඇය සිටියේ ඉරුම් මඩුව අසල දිග කොටයක් ළඟය. මඳ දුරකින් සිටි මිනිසකු කෙටි විධානයක් දුන්නේය. සුමනා සෙමෙන් බර යොදා දැව කඳ ඉදිරියට තල්ලු කළාය.
එවිටම ඇය නතර වූවාය.
හොඬය එසවිණි.
කිරි බණ්ඩා දොර ඇරියේය.
“සුමනා!”
ඇගේ කන් දෙපසට විහිදිණි.
ඇය රථය දෙසට හැරෙන විට කොටය අසල සිටි මිනිසා පසෙකට විය.
කිරි බණ්ඩා මිදුල හරහා ඉක්මනින් ගියේය. ඔහුගේ කකුලේ වැදෙමින් කෙසෙල් මල්ල පැද්දුණේය. පුංචි බණ්ඩාද හැකි තරම් ඉක්මනින් ඔහු පසුපස ගියේය.
ඔවුන් ඇය වෙත ළඟා වීමට පෙර සුමනා ඔවුන් වෙත පැමිණියාය.
ඇගේ හොඬය කිරි බණ්ඩාගේ උරහිස් මතින්ද, හිස මතින්ද, ගෙල වටා වූ හුරුපුරුදු රෙදිකඩ මතින්ද ගමන් කළේය. ඔහු එය අල්ලාගෙන එකවර සිනාසෙමින්ද කතා කරමින්ද සිටියේය.
“බලන්නකෝ උඹ! අනේ බලන්නකෝ!”
ඉන්පසු ඇය පුංචි බණ්ඩා දෙසට හැරුණාය.
ඔහු ඇගේ හොඬය මත දෑතම තැබුවේය.
තත්පර කිහිපයක් යන තුරු ඔහුට කතා කළ නොහැකි විය.
ඇය ඔහුගේ පපුව අතගා, හොඬයේ අගින් කම්මුල පිරිමැද්දාය.
ඔහු දෑස් පියාගත්තේය.
ඔවුන් පිටුපස සිටි පෙරේරා මෝටර් රථයේ යතුරු අතේ තබාගෙන, ඒ දසුන දෙස සිනාමුසු මුහුණින් බලා සිටියේය.
මෝලේ වැඩකරුවෝ ඔවුන් වටා එක්රැස් වූහ.
“ඔයාලද කලින් මෙයාව බලාගත්තේ?” එක් අයෙක් ඇසුවේය.
කිරි බණ්ඩා හිස සැලුවේය.
“අපිට හිතුණා.”
“මෙහෙට ආවට පස්සේ කවුරුවත් දැකලා ඔහොම සතුටු වෙනවා දැක්කමයි.”
කෙසෙල් ගෙඩි ඉක්මනින්ම අවසන් විය. සුමනා හිස් මල්ල පරීක්ෂා කර, තවත් යමක් සඟවාගෙන සිටීදැයි බලන්නාක් මෙන් කිරි බණ්ඩාගේ අත්ද සෝදිසි කළාය.
“ඔය පුරුද්ද නම් අමතක වෙලා නැහැ,” ඔහු කීවේය.
පුංචි බණ්ඩා ඇය වටා සෙමෙන් ඇවිද ගියේය.
ඇගේ ඇඟපත පිරී තිබිණි. දෑස් දීප්තිමත්ය. ඇය පහසුවෙන් පාද මාරු කරමින් සිටියාය.
“කෑම එහෙම කනවද?” ඔහු ඇසුවේය.
වැඩකරුවෙක් සිනාසුණේය.
“කනවද කියලත් අහනවා! කෑම සපයලා ඉවරයක් කරන්න බැහැ.”
“මලපහ කරනවාද හොඳට?”
මිනිසා මඳක් පුදුමයෙන් ඔහු දෙස බැලුවේය.
“මුළු වත්තටම පොහොර දාන්න ඇති.”
කිරි බණ්ඩා හිස පහත් කළේය. පුංචි බණ්ඩා සුමනාගේ ඇඟට අතක් තබාගෙන සිටියේය.
අන්තිමේදී ඔහු ඇසුවේය.
“ගෙනාපු දවස්වල මෙයා අසනීපෙන්ද හිටියේ?”
“දවස් කීපයක් නම් ටිකක් සද්ද නැතුව හිටියා,” වැඩකරුවා කීවේය. “මුදලාලි කෙනෙක් ගෙන්නලා බෙහෙත් කරවලා බැලුවා. ඊට පස්සේ හොඳ අතට හැරුණා.”
වැඩ බලන බාස් ඔවුන්ට සුමනාගේ රාජකාරිය පෙන්වීය.
“මෙතැන අලි කීපදෙනෙක්ම හිටියා,” ඔහු කීවේය. “ඒත් මෙයා තමයි හොඳම.”
බොහෝ අලි ප්රයෝජනවත් වූයේ මිදුල හරහා දැව කඳන් ඇදගෙන යෑමට බව ඔහු පැහැදිලි කළේය. සුමනාටද එය කළ හැකි විය. එහෙත් ඇගේ ඉවසීම නිසා වඩාත් සියුම් වැඩ සඳහා ඇය විශේෂයෙන් ප්රයෝජනවත් වූවාය.
ඉරුම් මඩුව අසල නියමිත මිනුම්වලට දැව ඉරන විශාල යන්ත්රයක් තිබිණි. බර කොට එහි ගෙන ගොස් රඳවන්නට පෙර නිවැරදි ස්ථානයට තැබිය යුතු විය.
“‘ටිකක්’ කියන එක මෙයාට තේරෙනවා,” බාස් කීවේය. “අමාරුම වැඩේ ඕක තමයි.”
ඔහුගේ විධානයට සුමනා කොටයක් ඉදිරියට ගෙන ගියාය.
“ඇති.”
ඇය නතර වූවාය.
“පස්සට. පොඩ්ඩක්.”
දැව කඳ අඟල් කිහිපයක් පසුපසට ගියේය.
ඔහු අත ඔසවන විට ඇය නිසල වූවාය.
යන්ත්රය පණගැන්වීමට පෙර වැඩකරුවෝ කොටය නිසි ලෙස රඳවා තද කළහ.
“මෙයා අපිට කොටේ හරි තැනට තියලා දෙනවා,” ඔහු කීවේය. “කියත වැඩ කරන්න පටන් ගත්තම පැත්තකට වෙලා ඉන්නවා. කලබල නැහැ. දඟලන්නේ නැහැ.”
කිරි බණ්ඩා හොඳින් බලා සිටියේය.
“කවදත් කීකරු සතා.”
“වැඩ කරන්නත් ආසයි,” බාස් තවදුරටත් කීවේය. “උදේට මෙයා ලෑස්ති වෙලා බලාගෙන ඉන්නකොටත් මේ සමහර උදවිය ඇවිත් නැහැ.”
වැඩකරුවෙක් සිනාසුණේය.
“මෙයා හින්දා අපිත් කම්මැළියෝ වෙනවා.”
පුංචි බණ්ඩා යන්තම් සිනාසී කාර්යාලය දෙස බැලුවේය.
“විජේරත්න මහත්තයා ඉන්නවද?”
විජේරත්න තරබාරු සිරුරක් ඇති, අත්කොට සුදු කමිසයක් ඇඳ සිටි මිනිසෙකි.
පුංචි බණ්ඩා දුටු විගස හඳුනාගත් ඔහු පිටතට පැමිණියේය.
“එන්න, එන්න. අලියා හොයාගෙන ආවා එහෙනම්.”
ඔහු පුටු ගෙන්වා තේ සූදානම් කරන්නැයි කීවේය.
සුමනා කිරි බණ්ඩා සමඟ ඒ අසල රැඳී සිටියාය. වැඩකරුවකු ගෙන දුන් අත්තකින් ඇය කොළ කඩමින් සිටියාය.
මිනිත්තු කිහිපයක් ගමන ගැනත් මෝල ගැනත් කතා කළ ඔවුන් අතර කෙටි නිහැඬියාවක් ඇති විය. පුංචි බණ්ඩා තම කෝප්පය මේසය මත තැබුවේය.
“මං ආවේ මෙයාව ආපහු ගන්න පුළුවන්ද කියලා අහන්න.”
විජේරත්නගේ මුහුණ වෙනස් විය.
ඔහු සුමනා දෙස බැලුවේය.
“ආපහු ගන්න?”
“ගෙදර හැමෝටම මෙයා නැති පාළුව හුඟක් දැනෙනවා.”
“ඒක නම් පේනවා.”
“දුන්න සල්ලි ටික මං ආපහු දෙන්නම්.”
ව්යාපාරිකයා පුටුවේ පිටුපසට හේත්තු විය.
“හාමු, ගත්තට පස්සේ මාත් මෙයාට වියදම් කරලා තියෙනවා.”
“ඒ වියදම් ටිකත් දෙන්නම්.”
විජේරත්න හිස දෙපසට වැනුවේය.
“හාමුට තේරුණේ නැහැ. මං මෙයාව විකුණන්න බලාපොරොත්තුවක් නැහැ.”
පුංචි බණ්ඩා පුටුවේ අත් ඇඳි තදින් අල්ලා ගත්තේය.
“කීයක්ද ඕනෑ කියන්න.”
මොහොතකට ඇසුණේ යන්ත්ර හඬ පමණි.
ඉන්පසු විජේරත්න පරිස්සමින් වචන තෝරාගෙන කතා කළේය.
“ගත්ත ගාන වගේ දෙගුණයක් දුන්නත් මං ඔය අලියාව ආපහු විකුණන්නේ නැහැ.”
රුපියල් හැත්තෑදාහක්.
පුංචි බණ්ඩා පැමිණ තිබුණේ කේවල් කිරීමට සූදානම්වය. මිලකට එකඟ වී, මුදල් ගෙනැවිත්, සුමනා ගෙදර රැගෙන යන අයුරු ඔහු සිතින් මවාගෙන තිබුණේය.
ඔහු මිදුල දෙස බැලුවේය.
“මෙයා හැදුණේ අපේ ගෙදර.”
“මං දන්නවා.”
“මගේ තාත්තා පැටියෙක් කාලේ ගෙනාවේ.”
විජේරත්න දෑත් එකට පිරිමැද්දේය.
“එහෙනම් තමන් ළඟ හිටියේ මොන වගේ සතෙක්ද කියලා මටත් වඩා හාමු දන්නවා ඇති.”
පුංචි බණ්ඩා කිසිවක් කීවේ නැත.
ව්යාපාරිකයාගේ කටහඬ මෘදු විය.
“සමාවෙන්න. ඒත් මෙයා මෙහෙ ඉන්නවා.”
ඔවුහු පිටත්වීම හවස් වන තුරු ප්රමාද කළහ.
කිරි බණ්ඩා සුමනාගේ අලුත් ඇත්ගොව්වාට ඇගේ කෑම ගැනත්, නෑම ගැනත්, කන් පිටුපස ඇය කසවාගන්නට කැමති තැන් ගැනත් කීවේය. මිනිසා ඉවසීමෙන් අසා සිටියේය.
මිදුලේ වැඩ කටයුතු දිගටම සිදු වන අතර පුංචි බණ්ඩා ඇය අසල සිටගෙන සිටියේය.
අන්තිමේදී පෙරේරා මෝටර් රථය ගෙන ආවේය.
සුමනා ඔවුන් පසුපස මඳ දුරක් ආවාය.
කිරි බණ්ඩා නතර වී ඇගේ හොඬයට තම නළල තද කළේය.
“හොඳින් හිටපන්,” ඔහු රහසින් කීවේය.
පුංචි බණ්ඩා නැවත වරක් ඇය අතගා ඉවත හැරුණේය.
ගේට්ටුව අසලදී ඔහු ආපසු බැලුවේය.
අලුත් ඇත්ගොව්වා ඇයට කතා කර තිබිණි. කන් සලමින් ඔහු දෙසට ගිය සුමනා ඊළඟට කරන්නට තිබෙන වැඩයට සූදානම්ව සිටියාය.
ඔවුන් වලව්වට ළඟා වන විට රෑ බෝ වී තිබිණි.
එන්ජිම නතර කිරීමටත් පෙර සෝමාවතී සහ දරුවෝ ඉස්තෝප්පුවට පැමිණියහ.
“කොහොමද මෙයාට?” මාලිනී ඇසුවාය.
“හොඳින් ඉන්නවා,” පියා කීවේය.
“ඇත්තටම හොඳින්ද?”
ඔහු හිස සැලුවේය.
සුනිල් ඔහුට පිටුපසින් පාර දෙස බැලුවේය.
“මෙයා පස්සේ එනවද?”
පුංචි බණ්ඩා පුතාගේ උරහිස මත අතක් තැබුවේය.
“නැහැ.”
ගෙදර ඇතුළට යන තුරු කිසිවෙක් තවත් කිසිවක් ඇසුවේ නැත.
එදා රාත්රියේ මැණිකේ බෙදා දුන් කෑම ඔහු කෑවේය.
ඉන්පසු ලියන මේසයේ ලාච්චුව ඇර ලියුම් කවරය පිටතට ගත්තේය.
ඔහු මුදල් ටික එක වරක් සෙමෙන් ගණන් කර නැවත තැබුවේය.
තම පුටුවේ හිඳගෙන සිටි ඔහුට හිස් අලි මඩුවේ වහලය පෙනුණේය.
මාස තුනක් තිස්සේ ඔහු බිය වූයේ සුමනා නාඳුනන මිනිසුන් අතර කොහේ හෝ මිය යමින් සිටිනු ඇතැයි කියාය.
දැන් ඇය සුවෙන් සිටින බව ඔහු දැන සිටියේය.
ඒ සැනසීමත්, ඒ වෙනුවෙන් තමන්ට අහිමි වූ දේත් සිතේ දරාගෙන, ගෙදර අනෙක් සියලුදෙනා නින්දට ගිය පසුවත් ඔහු බොහෝ වේලාවක් එහි හිඳගෙන සිටියේය.
